Cyanotypie, herkenbaar aan zijn karakteristieke diepblauwe kleur, werd in de negentiende eeuw ontwikkeld en staat bekend om zijn ambachtelijke en directe werkwijze. Met slechts vier elementen – ijzerzouten, water, licht en een drager – ontstaat een beeld waarin zonlicht, tijd en natuur letterlijk meewerken aan het eindresultaat. Die traagheid en tastbaarheid maken de techniek vandaag de dag opnieuw aantrekkelijk voor kunstenaars die afstand willen nemen van de snelheid van de digitale beeldcultuur.
De techniek werd in 1842 ontwikkeld door de Britse wetenschapper en astronoom John Herschel en werd al snel toegepast door botanica Anna Atkins, die cyanotypie gebruikte om planten fotografisch vast te leggen. Haar publicatie Photographs of British Algae geldt als een van de eerste fotografisch geïllustreerde boeken ooit. De kenmerkende blauwe afdrukken groeiden later uit tot een veelgebruikte methode voor technische tekeningen – de bekende blauwdrukken.
In de afgelopen jaren is er onder kunstenaars en fotografen opnieuw veel belangstelling voor alternatieve en historische fotografische processen. De fysieke en experimentele aard van cyanotypie sluit goed aan bij een bredere beweging binnen de hedendaagse fotografie, waarin ambacht, materiaal en langzame beeldvorming opnieuw centraal staan.
Ontwaken in blauw
De tentoonstelling Ontwaken in blauw brengt historische toepassingen en hedendaagse interpretaties van cyanotypie samen. In het Nederlands Fotomuseum wordt zichtbaar hoe een negentiende-eeuwse fotografische techniek opnieuw betekenis krijgt in de hedendaagse beeldcultuur.
Van historische blauwdruk tot hedendaagse beeldtaal
De tentoonstelling start met een blik op vroege toepassingen van de techniek. Zo zijn er historische blauwdrukken te zien, waaronder originele cyanotypieën van pakhuis Santos uit 1901, afkomstig uit het Stadsarchief Rotterdam. Deze technische tekeningen van architecten J.J. Kanters en J.P. Stok Wzn. worden voor het eerst aan het publiek getoond en vormen een directe verbinding tussen het gebouw en de geschiedenis van de techniek.
Daartegenover staat het werk van vijftien hedendaagse kunstenaars die de cyanotypie op nieuwe manieren inzetten. Zij combineren de techniek met uiteenlopende media en materialen en verkennen zo de grenzen tussen fotografie, textiel, installatiekunst en participatieve projecten.
J.J. Kanters & J.P. Stok Wzn Pakhuis Santos, voorgevel Rijnhavenzijde, 1901 Collectie Stadsarchief Rotterdam
Drie thema's: natuur, geschiedenis en het lichaam
De tentoonstelling Ontwaken in blauw is opgebouwd rond drie thematische lijnen. In het eerste deel onderzoeken kunstenaars als Pai Dekkers, Suzette Bousema, Glithero en Anne Geene de relatie tussen cyanotypie en ecologie. Hun werk legt sporen van planten, ritmes van getijden en fragiele ecosystemen vast.
Een tweede deel richt zich op koloniale geschiedenis en herinnering. Kunstenaars als Farah Rahman en Sarojini Lewis gebruiken cyanotypie om historische verhalen opnieuw te bekijken en verborgen perspectieven zichtbaar te maken.
In het derde deel staat het lichaam als archief centraal. Makers als Shehera Grot, Rabin Huissen en Marijn Kuijper gebruiken aanraking, afdruk en aanwezigheid om persoonlijke en collectieve herinneringen in beeld te brengen.
Scenografie door MAISON the FAUX
De tentoonstelling is vormgegeven door MAISON the FAUX, het Nederlandse interdisciplinaire collectief dat bekendstaat om werk op het snijvlak van mode, performance en installatiekunst. Voor Ontwaken in blauw ontwikkelden zij een scenografie waarin licht, schaduw en kleur een dynamische rol spelen, en die de zintuiglijke en trage aard van cyanotypie vertaalt naar een ruimtelijke ervaring.
Een nieuw hoofdstuk voor het Nederlands Fotomuseum
Met Ontwaken in blauw presenteert het Nederlands Fotomuseum ook een van de eerste tentoonstellingen in zijn nieuwe onderkomen in pakhuis Santos, een historisch havengebouw op Katendrecht in Rotterdam. Het monumentale pakhuis uit het begin van de twintigste eeuw werd de afgelopen jaren gerenoveerd en herbestemd tot museum. Daarmee krijgt de fotografiecollectie van het museum – een van de belangrijkste van Nederland – een nieuw en ruim opgezet thuis.
Praktische informatie
- Tentoonstelling: Ontwaken in blauw. Een ode aan cyanotypie
- Locatie: Nederlands Fotomuseum, Rotterdam
- Data: 7 februari – 7 juni 2026
- Met werk van o.a.: Anne Geene, Arash Fakhim, Farah Rahman, Glithero, Marijn Kuijper, Pai Dekkers, Rabin Huissen, Sarojini Lewis, Shehera Grot en Suzette Bousema
- Meer informatie: nederlandsfotomuseum.nl
Foto boven artikel: Suzette Bousema, Future Relics 40, 2025 © Suzette Bousema
